عزيز الله بيات
262
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
كيارق بر تخت سلطنت نشست و يكى از پسران نظام الملك يعنى عز الملك حسين را به سمت وزارت خويش منصوب كرد . در سال 487 هجرى تتش هم بركيارق مدعى سلطنت شد . بركيارق از وى شكست خورد و به اصفهان گريخت . مخالفان بركيارق در صدد دستگيرى او برآمدند . مقارن اين ايام محمود مدعى ديگر او درگذشت و بار ديگر بركيارق به سلطنت رسيد . مدعى ديگر بركيارق برادرش محمد بود كه در سال 493 هجرى سهبار بين اين دو زدوخورد درگرفت و سرانجام بار ديگر صلح كردند و مقرر شد كه محمد بر نواحى آذربايجان و ارمنستان و موصل و شام حكومت كند و عراق و اصفهان و جبل متعلق به سنجر يكى ديگر از پسران ملكشاه باشد . در حقيقت اين اقدام را بايد با تجزيه متصرفات سلجوقيان يكى دانست . غياث الدين ابو شجاع محمد ( 498 - 511 ه . ق . ) ( 1104 - 1117 م . ) بعد از درگذشت بركيارق ، امير اياز كه سمت سپهسالارى را بر عهده داشت از خليفه براى ملكشاه فرزند بركيارق بيعت گرفت . ملكشاه در آغاز كار ، با مخالفت عموى خود محمد روبرو شد ، اما سرانجام بين طرفين مصالحه شد و ملكشاه تحت بيعت محمد قرار گرفت و در حقيقت زمامدار واقعى شد . در سال 500 هجرى محمد با پيروان فرقه اسماعيليه در نزديكى اصفهان جنگيد و آنها را شكست داد و در سال 509 هجرى جهت كمك به مسلمانان شام و الجزيره عازم جنگهاى صليبى شد ، ليكن به دليل اختلاف بين امراى مسلمان شام و الجزيره از سپاه صليبيون شكست خورد . سنجر ابن ملكشاه ( 511 - 552 ه . ق . ) ( 1117 - 1167 م . ) بعد از درگذشت سلطان محمد ، سلطنت ايران شرقى نصيب برادرش سنجر شد . سنجر در سال 491 هجرى طخارستان و ترند را ضميمه متصرفات خود ساخت و در سال 494 هجرى به فرمان وى يكى از سردارانش مأمور فتح قلعههاى اسماعيليه شد و اين سردار عده زيادى از پيروان اسماعيليه را كشت ، اما سرانجام بين سنجر و پيروان فرقه اسماعيليه بدين شرط صلح برقرار شد كه پيروان مذهب مذكور از ساختن قلعههاى جديد